Vicdan, içinde fırtınalar taşıyan bir durgun su değildir. O, hakikatin bıçak sırtında dans eden bir volkandır. Yürekte kabuk bağlamış yalanları kazır, ruhun karanlık mağaralarına meşale tutar. Ve eğer susarsa, suskunluğu bir kabullenme değil, patlamaya hazır bir lav birikintisidir.
Çünkü vicdan, iyiliğin naif bir tebessümü değil; hakikatin kamçısıdır.
Bir çocuğun açlıktan kıvranışına kayıtsız kalmak, sadece "kötü" olmak değil, vicdanın öfkesini susturmaktır. Bir mahkûmun hücresinde çürüyen çığlık, sadece acı değil, vicdanın zincirlerini kırmak için attığı tokattır.
Vicdan, bir zalimin gülüşünü görünce, içinde yükselen o sıcak bulantıdır… İşte o, vicdanın ilk kıvılcımıdır. Ve bu kıvılcım, ya söner ya da bir yangına dönüşür. Çünkü vicdan, sessiz kaldığında suçludur. Susmak, boyun eğmektir; konuşmak ise öfkeyi hakikatin kılıcıyla kuşanmaktır.
Sormak gerek: Neden vicdan hep hüzünle anılır? Sanki o, sadece gözyaşı döken bir anne… Oysa vicdan, aynı zamanda isyanın dilidir. Köleleri ayaklanmaya çağıran bir davul, sömürülenin yumruğunu sıkan bir yıldırım. Tarih, vicdanın öfkesiyle yazılan sayfalarda değişmiştir: Kölelik zincirlerini kıranlar, fabrikalarda direnenler, zulme "hayır" diyenler… Hepsi, vicdanın kabaran dalgasında yüzen gemilerdi.
Vicdanın en keskin öfkesi, kendi sessizliğine karşıdır.
Bir kadın, kocasının şiddetini sineye çektiğinde; bir işçi, hakkını aramadığında; bir entelektüel, gerçeği sustuğunda… Vicdan, o an bir canavar gibi uyanır. İçeriden kemirir. Çünkü susmak, hakikate ihanettir. Ve vicdan, ihaneti asla affetmez.
Belki de insanlık, vicdanın bu öfkesini bastırdığı için hastadır.
Sistemler, vicdanı "bireysel bir lüks"e indirgedi: "Kendi bahçeni temizle, uzaktaki yangın seni yakmaz." Oysa vicdan, coğrafya tanımaz. Amed'de dövülen bir çocuk, Nairobi’de açlıktan kıvrılan bir anne, İstanbul’da susturulan bir şair… Hepsi, aynı öfkenin kollarında sallanan bebekler.
Vicdan öfkelenmezse, merhamet bir timsah gözyaşına dönüşür.
O yüzden, vicdanın öfkesi kutsaldır. Çünkü o öfke, hakikatin tercümanıdır. Bir nehrin taşması gibidir vicdan. Ya toprağı verimli kılar ya da setleri yıkar.
Vicdan; rahatlığın uyuşuk sularında yüzen bir nilüfer çiçeği değil, dikenleriyle hakikati delip geçen bir güldür. Kanatmayı göze almayan, onun kokusuna asla varamaz...
Muazzez Uslu Avcı -Kül Ve Dil-
20 Ekim 2018

